Gram Panchayat Niyam-2025/ग्रामपंचायत हे स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे प्राथमिक स्वरूप असून, गावाच्या विकासासाठी आवश्यक निधी संकलित करण्यासाठी तिला विविध प्रकारचे कर आकारण्याचे अधिकार आहेत. हे कर महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम, 1958 नुसार आकारले जातात. या लेखात आपण ग्रामपंचायतीला असलेल्या करप्रकारांबद्दल, त्यांचे प्रमाण आणि त्यातून मिळणाऱ्या उत्पन्नाचा कसा उपयोग केला जातो याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!Gram Panchayat Niyam-2025/ग्रामपंचायतीला कोणते कर आकारण्याचा अधिकार आहे?
Table of Contents
ग्रामपंचायतीला खालील प्रकारचे कर आकारण्याचा अधिकार असतो:
1) घरपट्टी (मालमत्ता कर)
• ग्रामपंचायत क्षेत्रातील घरे, दुकाने, गाळे, गोदामे, इत्यादींवर मालमत्तेच्या बाजारमूल्यानुसार कर लावला जातो.
• हा कर वार्षिक स्वरूपात घेतला जातो आणि त्याचा दर स्थानिक निकषांवर ठरवला जातो.
2) पाणीपट्टी (पाणी कर)
• ग्रामपंचायत गावात नळयोजनेद्वारे पाणीपुरवठा करत असल्यास, त्यासाठी घरमालकांना किंवा व्यापाऱ्यांना पाणी कर भरावा लागतो.
• पाणी वापराच्या प्रमाणावर आधारित दर ठरतो.
3) दिवाबत्ती कर (प्रकाश कर)
• गावात सार्वजनिक ठिकाणी, रस्त्यांवर आणि चौकांमध्ये लावण्यात येणाऱ्या दिव्यांसाठी हा कर घेतला जातो.
• हा कर घरपट्टीमध्ये समाविष्ट केला जातो किंवा स्वतंत्रपणे वसूल केला जातो.
4) बाजार कर आणि व्यावसायिक कर
• ग्रामपंचायत हद्दीतील आठवडी बाजार, पशू बाजार आणि व्यापारासाठी वापरण्यात येणाऱ्या जागांसाठी हा कर आकारला जातो.
• तसेच, गावात व्यवसाय करणाऱ्या व्यापाऱ्यांना आणि व्यावसायिकांना हा कर भरावा लागतो.
5) वाहन कर
• ग्रामपंचायत हद्दीत चालणाऱ्या बैलगाड्या, टांगे, तसेच व्यावसायिक वाहनांवर (ट्रॅक्टर, जीप, टेम्पो) हा कर लागू होऊ शकतो.
6) मालवाहतूक कर
• ग्रामपंचायत हद्दीतून जड मालाची वाहतूक करणाऱ्या वाहनांवर हा कर लावला जातो.
7) जलस्रोत वापर कर
• ग्रामपंचायत हद्दीत असलेल्या विहिरी, तलाव किंवा पाटबंधारे विभागाच्या योजनांमधून घेतल्या जाणाऱ्या पाण्यासाठी कर आकारला जातो.
8) बांधकाम परवाना शुल्क
• गावात नवीन घर किंवा व्यावसायिक इमारत बांधण्यासाठी ग्रामपंचायतीकडून परवाना घेणे आवश्यक असते.
• यासाठी ठराविक शुल्क आकारले जाते.
9) जाहिरात कर
• गावात होर्डिंग्ज, बॅनर किंवा दुकानाच्या पाट्यांवर (साइनबोर्ड) जाहिरात करण्यासाठी कर लावला जातो.
10) जनावर कर
• पाळीव जनावरे आणि व्यावसायिक उपयोगासाठी असलेल्या जनावरांवर (गायी, म्हशी, मेंढ्या, शेळ्या) काही प्रमाणात कर लागू केला जाऊ शकतो.
ग्रामपंचायतीला मिळणाऱ्या कररूपी उत्पन्नाचा उपयोग कसा केला जातो?
ग्रामपंचायतीला या करांमधून मिळणारे उत्पन्न गावाच्या विकासकामांसाठी वापरण्यात येते. या निधीचा उपयोग पुढील गोष्टींसाठी केला जातो:
1) पायाभूत सुविधा विकास
• रस्ते, गटारे, पूल, सार्वजनिक शौचालये, शाळा इत्यादींच्या दुरुस्ती आणि नवीन बांधकामांसाठी.
• वीज आणि पाणीपुरवठा व्यवस्थेच्या सुधारनेसाठी.
2) पाणीपुरवठा आणि स्वच्छता
• गावात शुद्ध पाणी पुरवठ्यासाठी विहिरी, टाक्या आणि पाईपलाइन सुधारणा.
• कचरा व्यवस्थापन आणि स्वच्छता मोहिमा.
3) सार्वजनिक आरोग्य आणि शिक्षण
• आरोग्य केंद्रे, औषध उपलब्धता आणि गावातील अंगणवाडी केंद्रांसाठी मदत.
• शाळांसाठी साहित्य, शिक्षकांची नेमणूक आणि विद्यार्थ्यांना सुविधा पुरवणे.
4) ग्रामसुरक्षा आणि प्रकाशयोजना
• गावात सीसीटीव्ही बसवणे, सुरक्षा व्यवस्था राखणे.
• ग्रामपंचायत हद्दीतील रस्त्यांवर दिवे बसवणे आणि देखभाल करणे.
5) ग्रामपंचायत प्रशासन आणि कर्मचारी वेतन
• ग्रामपंचायत कर्मचारी आणि ग्रामसेवकांचे वेतन.
• ग्रामपंचायत कार्यालयाच्या देखभालीसाठी खर्च.
ग्रामपंचायत कर संकलनात येणाऱ्या अडचणी आणि उपाय
ग्रामपंचायतींना कर संकलन करताना काही अडचणी येतात जसे की:
• नागरिकांचा कर न भरण्याचा कल.
• योग्य कर संकलन यंत्रणा नसणे.
• करासंदर्भात नागरिकांमध्ये जागरूकतेचा अभाव.
उपाय:Gram Panchayat Niyam-2025
• ऑनलाइन कर भरणा सुविधा उपलब्ध करून कर वसुली सुलभ करणे.
• ग्रामसभा आणि प्रचार मोहीमेद्वारे कर भरण्याचे महत्त्व पटवून देणे.
• वेळोवेळी थकबाकीदारांवर दंडात्मक कारवाई करणे.
घरठाण उताऱ्याला वारसा प्रमाणे नाव नोद होऊन 4 वर्षे जाले असेल आणि जर् त्या मिळतीला भाऊ बदकीतील कोणाला तरी मृतिपत्र दुसऱ्या नावे असेल तर् 4 वर्षे लेट नोदणी नोदणी मृतिपत्र द्वारे कसे होईल
१ ). जर 4 वर्षांपूर्वी घरठाण उताऱ्याला नाव नोंद झाले असेल आणि त्यानंतर त्या व्यक्तीचा मृत्यू झाला असेल, तर संबंधित व्यक्तीच्या मृतिपत्रानुसार दुसऱ्या व्यक्तीला संपत्तीची हक्कदारी दिली जात असेल. यासाठी संबंधित व्यक्तीने ज्या नावावर मालकी हक्क घेतला आहे त्याच्या वतीने एक नवीन नोंदणी (ज्याला “लेट नोंदणी” असे म्हणता येईल) करणे आवश्यक आहे.
२). मृत्यूनंतर संबंधित व्यक्तीच्या नावावर सर्व अधिकार मिळवण्यासाठी, वसीयतीचे प्रमाणपत्र किंवा मृतिपत्राचे प्रमाणपत्र संबंधित अधिकाऱ्यांकडून प्राप्त करणे गरजेचे आहे.
वरील पर्याय आहेत.